De Zumwalt klasse; de meest vernieuwende en meest geavanceerde klasse ter wereld. Maar daarnaast één van de duurste. En dat is precies het grootste obstakel.
De nieuwe destroyers voor de Amerikaanse marine zijn geschikt voor een breed scala aan taken, maar vooral het aanvallen van landdoelen. Dat is uniek, want al hebben veel schepen die mogelijkheden, zelden is dat de hoofdtaak. De schepen zijn om nog meer redenen uniek:
- Stealth. Zie bijv. één van de meest opvallende punten in het ontwerp: de terugwijkende boeg.
- Electriciteit. Elektriciteit speelt een belangrijke rol bij de voortstuwing en de schepen worden ingericht om de energie vraag van toekomstige wapens aan te kunnen (denk aan railgun en laserkanon).
- Hoge mate van automatisering. Voor de Nederlandse scheepsbouw niets nieuws, maar voor de Verenigde Staten een enorme stap. Hierdoor is minder bemanning nodig en zijn de kosten als het schip wordt ingezet lager.
Zoals gezegd is één van de grootste obstakels het prijskaartje van de Zumwalt klasse. De bouwkosten voor één Zumwalt klasse destroyer zijn hoger dan voor de totale Zeven Provincien klasse (1,5 miljard euro in 2001). Te voldoen door de Amerikaanse marine: 3,5 miljard dollar (2,4 miljard euro) voor het eerste schip, 2,5 miljard (1,7 miljard euro) voor het tweede en iets minder voor de derde destroyer. In september 2011 werd het groene licht gegeven om toch 3 schepen van deze klasse te bouwen.
Oorspronkelijk waren maar liefst 32 schepen gepland.
Artist impression Zumwalt klasse
Ontwerp en bouw
In 2001 werd echt begonnen met de Zumwalt klasse, als afgeleide van een ander project voor toekomstige destroyers dat in 1995 van start ging. In 2005 werd akkoord gegeven voor de bouw van 2 schepen, met het idee om er later (veel) meer te bestellen. Gaandeweg werd echter duidelijk hoe hoog de kosten zouden worden en zakte het aantal geplande schepen van 32 naar minder dan 10. Maar toen in 2008 marineofficieren aan het Amerikaanse Congres duidelijk maakten dat de wereld was veranderd en men liever Arleigh Burkes wilden, haalden ze zich de woede van de congresleden op de hals. De marine had immers 13 jaar en 10 miljard dollar besteed aan dit project zonder dat er één stuk staal was gesneden.
GE Bath Iron Works startte op 11 februari 2008 met de bouw van de Zumwalt. Een jaar later ving de bouw van het tweede schip aan bij Ingalls.
Bij het ontwerp van de Zumwalt klasse is veel aandacht uitgegaan naar stealth, met andere woorden: de ontwerpers probeerden de kans van ontdekking middels radar, sonar, infrarood en zicht te beperken. Daar is men heel ver in gegaan; er was alle ruimte voor nieuwe baanbrekende technieken. Eén van de meest zichtbare gevolgen is de terugwijkende boeg. Volgens de ontwerpers zorgt deze voor een kleinere radarreflectie door de vorm en doordat er minder water opspat bij hogere snelheden: de boeg snijdt als het ware door het water. Natuurlijk waren er gelijk tegenstanders. Zij herinnerden iedereen aan dat ruim honderd jaar geleden ook schepen met een soortgelijke boeg werden gebouwd, tot bleek dat er problemen waren met stabiliteit tijdens slecht weer. Daarnaast kun je je afvragen wat de gevolgen zijn van zo'n boeg als er water over de bak (voordek) stroomt; denk aan ijsafzetting en zout. De resultaten met tests waren echter positief en de boeg wordt niet meer gewijzigd.
Stealth komt ook terug in de rest van het ontwerp. Zie bijvoorbeeld de vorm van de opbouw: helemaal geen bollen of andere radarreflecterende vormen. Daarnaast worden radarabsorberende materialen gebruikt en is hard gewerkt aan beperken van warmte-uitstraling (ivm infrarood zichtbaarheid). Overigens is deze methodiek gebruikelijk, en wordt al jaren toegepast op marineschepen. Bij de Zumwalt klasse lijkt men echter een paar extra stappen te hebben gezet.
Aan de achterzijde van de torpedobootjagers bevindt zich een klein dok (slipway) waar een snelle rubberboot uit kan glijden.
Een ander belangrijk onderdeel van het ontwerp was een revolutionaire motor met permanente magneet. Een dergelijke motor was echter nog niet op die schaal gebouwd en bestond alleen op papier. Toen later bleek dat deze motor niet op tijd af zou zijn, is gekozen voor een andere voortstuwing: Advanced Induction Motor van Converteam. Een Rolls-Royce MT30 36MW gas turbine generator zorgt voor elektriciteit en een (voor marineschepen geoptimaliseerde) inductiemotor zorgt dat de assen worden aangedreven. Ook de Britse Type 45 destroyers, de nieuwe Britse vliegkampschepen en het nieuwe Franse vliegkampschip hebben deze voortstuwing van Converteam.
Wapensystemen
De wapens en sensoren van de Zumwalt klasse zijn geoptimaliseerd voor het aanvallen van landdoelen vanuit kustwateren en network-centric operations (een informatie-oorlog, waarbij de verschillende platformen informatie delen, om eerder en meer informatie te hebben tijdens de strijd, dan de vijand).
De wapensystemen op de DDG-1000 zijn op te delen in raketten/ kruisvluchtwapens en kanons. De meest opvallende wapens zijn wel de 155mm kanons, genaamd Advanced Gun Systems (AGS). Dit zijn de zwaarste kaliber kanons in de moderne maritieme wereld. Ter vergelijking: de zwaarste kanons in Amerika zijn op dit moment 114mm (in Nederland 76mm en 127mm). Overigens stelt dit kaliber nog weinig voor als je het vergelijkt met de kanons van de oude slagschepen zoals de USS Missouri (Iowa klasse) die critici liever terug zien komen.
Hoe dan ook, de Zumwalts krijgen maar liefst twee van deze kanons per schip. Benedendeks is ruimte voor 750 granaten, die volledig geautomatiseerd worden geladen en ook dat is een primeur: geen gesleep meer met granaten. De granaten zijn geen gewone granaten, maar Long Range Land-Attack Projectiles (LRAP). Feitelijk zijn dit geleide projectielen die zichzelf in de lucht kunnen bijsturen aan de hand van GPS en traagheidsnavigatie. Het bereik van deze projectielen is groter dan van welk kanon ook (incl die van slagschepen), namelijk 154 km (!). Bij de 114mm kanons is 22 km gebruikelijk. Een ander enorme vooruitgang is dat één schip met max 16 projectielen via verschillende routes met verschillende invalshoeken tegelijkertijd een doel kan raken, wat verdedigen haast onmogelijk maakt. De vuursnelheid van de kanons is 10 schoten per minuut.
Overigens is bij het ontwerpen van de kanons ook gedacht aan stealth: de loop is verstopt in een soort kap met schuine wanden, waardoor radarsignalen afketsen.
Met deze kanons neemt de ondersteuning van marineschepen aan landeenheden enorm toe. Mariniers- en landmachteenheden kunnen nu zeer gerichte vuursteun krijgen vanaf zee.
In de verticale lanceerinrichtingen staan bekende wapens: Evolved Sea Sparrow Missiles (ESSM, staan ook op Nederlandse LCF) en Tomahawk kruisvluchtwapens. Daarnaast is er ruimte voor de ASROC; een raket die een torpedo lanceert.
Wat echter wel bijzonder is, is de lanceerinrichting zelf. Bij alle marineschepen ter wereld zijn de VLS-cellen geclusterd op één of twee plaatsen op het schip. Kijk bijvoorbeeld naar de bak van een LCF en je ziet de cellen netjes in rijtjes net voor de brug. Het nadeel is echter dat één treffer direct een groot deel van het wapenarsenaal vernietigd, en mogelijk het hele schip mee de diepte in neemt. Ook een eventueel ongeluk bij een lancering zou rampzalige gevolgen hebben, en mogelijk andere raketten doen ontploffen. Dit is allemaal theorie, want met de VLS Mk 41 waar we het over hebben, is ruim 2.000 maal gelanceerd zonder één ontploffing in de VLS. Toch hebben de ontwerpers van Northrop Grumman deze kleine kans verder uitgesloten: de cellen staan namelijk in rijen verspreid langs de plint. Hierdoor zullen ze nooit door één treffer worden uitgeschakeld. Daarnaast is nagedacht over als er toch één in de VLS zou ontploffen: het ontwerp is zo gemaakt dat de drukgolf naar buiten gaat en binnen in het schip zo min mogelijk schade aanricht.
De VLS zelf is trouwens ook nieuw: Mk 57 VLS. Deze is groter en biedt ook ruimte aan grotere toekomstige raketten (vooral tegen ballistische raketten). Er staan 20 VLS'en geïnstalleerd, met in totaal 80 cellen. In 1 cel past 1 Tomahawk, of 1 ASROC of 4 ESSM's.
De Zumwalt klasse is de eerste moderne destroyer klasse van de US Navy zonder een gespecialiseerd kruisvluchtwapen tegen schepen (SSM). Waar normaal de Harpoon die rol krijgt, en bij andere landen de Exocet of NSM, ontbreekt deze op de Zumwalts.
Voor zelfverdediging krijgen de schepen (naast de ESSM's) twee Mk 110 57mm kanons (Amerikaanse versie van de Bofors 57mm Mark 3).
Doordat deze schepen een enorme vuurkracht en een gigantisch bereik hebben, gecombineerd met de mobiele eigenschap van een schip, zijn zij echte force multiplyers. Zij zijn de schepen die in de toekomst een enorme impact kunnen hebben op gebeurtenissen op land, zonder dat ook maar één kanon of tank het land op hoeft. Volgens deskundigen vervangen twee van deze schepen drie batterijen met zes houwitsers per stuk en de 640 man bijbehorend landmachtpersoneel. In het artikel de maritieme oplossing op marineschepen.nl worden de voordelen van deze (maritieme) benadering voor het huidige politieke klimaat beschreven.
Sensoren
Oorspronkelijk zou een Dual Band Radar (DBR) ontwikkeld worden voor de DDG 1000 Zumwalt klasse destroyers. De DBR zou bestaan uit de Raytheon AN/SPY-3 Multi-Function Radar en S-Band luchtwaarschuwingsradar-functionaliteiten in één radarsysteem met zes vaste radarplaten. In 2010 werd dit gewijzigd en in het najaar van 2010 werd bekend dat het nieuwe radarsysteem "Air and Missile Defense Radar" (AMDR) zou gaan heten. Ook dit systeem wordt een combinatie van een S-band radar (luchtwaarschuwing, incl ballistische raketten) en een X-band radar (luchtwaarschuwing voor lage hoogtes/ net boven de horizon, volgen en aanwijzen van doelen).
Dit radarsysteem zal ook worden gebruikt voor de vliegkampschepen van de Ford klasse en eventueel geplaatst worden op de torpedobootjagers van de Arleigh Burke klasse.
De Zumwalts hebben een sonarsysteem aan boord: Raytheon AN/SQQ-90. Dit bestaat uit drie sonars (twee vaste sonars, en één gesleepte actieve en passieve sonar). De sonars kunnen worden gebruikt om zowel onderzeeboten als mijnen op te sporen.
Zumwalt vuurt met Tomahawk en AGS.
Close up van één van de twee 155 mm kanons, vlak voor de brug. Hier is goed te zien dat de loop van het kanon in een soort stealth behuizing passen.
Het helidek is ruim opgezet, en de hangar biedt plaats aan zowel bemande heli's als onbemande. Aan de zijkanten zijn de VLS Mk 57 cellen te zien. De twee blokjes op de hangar zijn de 57 mm kanons, getypeerd als Close In Gun Systems (CIGS). Verder vallen de enorme hoeveelheid radar platen op die de opbouw het karakteristieke patroon geven.
Zumwalt klasse op Military Channel
Voorbeeld van AGS in de praktijk.
Nummer
Naam
In dienst
1000
Zumwalt
2015
1001
Michael Monsoor
2017
1002
?
2018
Afmetingen
180x24,6x8,4
Max. waterverplaatsing
14.798 ton
Max. snelheid
30+ knopen
Bemanning
140
Voortstuwing
2x Rolls-Royce MT30 36MW gas turbine generator
Converteam Advanced Induction Motor (AIM)
AMDR (bestaande uit een S-band en een X-band radar)
Raytheon AN/SQQ-90 sonarsysteem, bestaande uit een vaste medium frequentie AN/SQS-60 sonar, een vaste hoge frequentie AN/SQS-61 sonar en een AN/SQR-20 gesleepte actieve/ passieve sonar.
