Hr.Ms. Zuiderkruis kan marineschepen voorzien van munitie, brandstof, voedsel, onderdelen en drinken. De bevoorrader is eigenlijk een verbeterde versie van Hr.Ms. Poolster, die begin jaren '90 verkocht is aan Pakistan en vervangen werd door Hr.Ms. Amsterdam.
Het schip werd begin jaren '70 gebouwd door Verolme Verenigde Scheepswerven te Alblasserdam en was het eerste marineschip in 1980 dat ruimte bood voor vrouwelijke opvarenden. De bevoorrader zou al jaren geleden vervanger worden door Joint Support Ship Karel Doorman, maar dat werd door bezuinigingen uitgesteld. Donderdag 15 december passeerde Hr.Ms. Zuiderkruis voor de laatste maal na een missie de havenhoofden in Den Helder. In februari 2012 moet het schip na 37 jaar trouwe dienst weg door bezuinigingen. Het JSS komt in 2015 als enige "bevoorrader" in dienst.
Hr.Ms. Zuiderkruis tijdens een internationale oefening in oktober 2004. (foto: RevistaNaval.com)
De naam Hr.Ms. Zuiderkruis is binnen de marine-vloot wat afwijkend: de fregatten zijn vernoemd naar scheepshelden, en verder zijn schepen vernoemd naar steden. Maar er is wel een verklaring voor de naam. De naam "Poolster" werd "ontleend aan het voornaamste bevoorradingsschip der vroegere gouvernements marine" aldus Hoofd van het Bureau Nieuwbouw Schepen Ir. De Klerk in juli 1962. Toen het zusterschip er zo'n 10 jaar later aankwam, lag het voor de hand om ook dat schip te noemen naar een voorganger met een buitenaardse naam. De keuze viel op de naam "Zuiderkruis", drie keer eerder werd een marineschip zo genoemd en de laatste keer was het een oud troepentransportschip uit 1944.
De Zuiderkruis kan maximaal vier schepen tegelijk bevoorraden: één schip aan iedere zijde, één schip via de brandstofslang aan de achterzijde en een vertical replenishment (VERTREP) met de helikopter. Overigens wordt de Bevoorrading op Zee (BOZ)-mogelijkheid via de achterzijde vooral gebruikt bij zeer slecht weer. De Zuiderkruis heeft wel twee laadstations per zijde om twee verschillende soorten brandstof tegelijk af te geven.
Sinds 2006 gaat het schip door het leven als Fast Combat Support Ship, ofwel een snel ondersteunend schip dat onder andere ook boardings uitvoert en aan wetshandhaving op zee kan doen.
Inzet
Op de pagina afscheid Hr.Ms. Zuiderkruis is de historie van het bevoorradingsschip uitgebreid beschreven.
Ondanks de hoge leeftijd, slijtage en dringende behoefte aan vervanging van het schip, was de "oude dame" tot op hoge leeftijd operationeel. Zo was het schip in 2007 en 2010 stationsschip in de West, in plaats van een fregat (in verband met een tekort aan fregatten bij de marine).
In 2007 twijfelden sceptici of een tanker deze taak wel op zich kon nemen, omdat al decennialang fregatten achter drugsbendes aan zaten. Toenmalig commandant van Hr.Ms. Zuiderkruis KLTZ Oscar van Lent was daar in de Alle Hens van juli/ augustus 2007 duidelijk over: “Qua laadcapaciteit kunnen wij 10.300 ton vervoeren. De grote transportcapaciteit om goederen, personeel of evacués te vervoeren, maakt het schip zeer geschikt voor bijvoorbeeld hulpverlening na een orkaanpassage. Daarnaast kan het schip maar liefst 5.500 liter water per dag produceren, beschikken wij over medische faciliteiten – inclusief een operatiekamer –, kan de boordhelikopter voor transport of evacuaties worden ingezet én kan de bemanning expertise leveren op het gebied van brandbestrijding, herstelwerkzaamheden en zelfs religieuze begeleiding.” In 2007 wist de Zuiderkruis in het Caribisch gebied 530 kilo aan drugs te vangen.
Hr.Ms. Zuiderkruis heeft tijdens haar lange bestaan vooral actie gezien als bevoorrader. Zo hebben marineschepen brandstof en goederen ontvangen van de Zuiderkruis tijdens de 1e Golfoorlog (1987-1989), 2e Golfoorlog (1990-1991), Mobiel noodhospitaal Dubai (1991), Operation Sharp Guard tijdens oorlog in Joegoslavië (1993-1996), Active Endeavour (2003) en bevoorraade Hr.Ms. Rotterdam voor de kust van Liberia tijdens UNMIL (2003-2004). Uiteraard is dit slechts een beperkte selectie van de missies van het schip.
Jarenlange inzet gaat een schip niet in de koude kleren zitten en de noodzaak tot vervanging is bij de marine al enige tijd duidelijk. In de jaren '90 was het plan om de bevoorrader in 2002 (bij een leeftijd van 27 jaar) te vervangen, maar dat werd door politieke beslissingen vertraagd. Het schip onderging daarom in 2001 levensverlengend onderhoud om in 2010 of 2011 te worden vervangen. Die vervanging werd opnieuw vertraagd door bezuinigingen en zou het schip tot op z'n vroegst 2014 blijven varen tot de komst van het Joint Support Ship Karel Doorman. Op 8 april 2011 werd echter bekend dat Hr.Ms. Zuiderkruis toch eerder uit dienst werd gesteld. Op 10 februari 2012 valt het doek definitief.
Wat is Bevoorrading Op Zee?
Marineschepen zoals fregatten kunnen niet oneindig op zee blijven. Zij zullen bij normale operaties en oefeningen ieder weekend in een haven liggen voor het innemen van voedsel, brandstof, drinkwater en reserveonderdelen. Maar de schepen moeten als het nodig is langer op zee kunnen blijven. Bijvoorbeeld tijdens de anti-piraterijmissies nabij Somalië.
Bevoorraders hebben als belangrijkste taak het op volle zee, bij nagenoeg ieder weertype, andere marineschepen voorzien van eten, drinken, munitie, onderdelen en brandstof voor vliegtuigen en schepen. Dankzij een Bevoorrading Op Zee (BOZ) of Replenishment At Sea (RAS) kunnen schepen bijna oneindig op zee blijven.
Een BOZ is een belangrijke en vaak terugkomende gebeurtenis. Met je auto ga je wellicht pas tanken als de brandstofmeter aangeeft dat de tank leeg is, een fregat tankt zodra de helft van de brandstof over is. Sinds de jaren '60 heeft Nederland (dankzij Hr.Ms. Poolster) de beschikking over uitstekende bevoorradingscapaciteiten.
Hr.Ms. Zuiderkruis tijdens een internationale oefening in oktober 2004. (foto: RevistaNaval.com)
35 jaar Hr.Ms. Zuiderkruis in 2010. (Foto: CAVDD)
Hr.Ms. Zuiderkruis voer op 27 augustus 2010 als het nieuwe stationsschip in de West de haven van Willemstad binnen. (Foto: CAVDD)
Hr.Ms. Rotterdam krijgt brandstof van Hr.Ms. Zuiderkruis tijdens een Bevoorrading op Zee in 2006. Hr.Ms. Rotterdam was op weg naar Suriname om hulp te verlenen aan het door watersnood getroffen land. (Foto: CAVDD)
Hr.Ms. Zuiderkruis in een storm onderweg van Nederland naar Canada.
Nummer
Naam
In dienst
A832
Zuiderkruis
1975
Afmetingen
169,6 x 20,3 x 8,4
Max. waterverplaatsing
17357 ton
Max. snelheid
21 knopen
Bemanning
173
Voortstuwing
2 Werkspoor TM 410 diesels
Wapensystemen
Thales Nederland SGE-1 Goalkeeper 30mm
12,7 mm machinegeweren
