De nieuwe Karel Doorman zal de twee bevoorraders Hr.Ms. Zuiderkruis en Hr.Ms. Amsterdam gaan vervangen. De Doorman wordt echter niet alleen een bevoorrader, maar een logistiek ondersteuningsschip; een Joint Support Ship (JSS). Joint is een militaire term voor samen met land- en luchtmacht; het schip is weliswaar van de marine maar is ontworpen om ook materieel van de andere krijgsmachtdelen te vervoeren.
De eerste bewegende beelden van de Karel Doorman. Gemaakt door Virtual-1 Studio.
Historie
In 2004 werd de door de Koninklijke Marine de studie "Grote oppervlakte schepen KM" uitgevoerd. Eén van de vragen was of de vervanger van
Hr.Ms. Zuiderkruis, naast maritieme bevoorradingscapaciteit, ook zou moeten beschikken over voorzieningen voor helikopteroperaties en logistieke ondersteuning van eenheden op land. De marine concludeerde dat deze extra's wel wat zouden toevoegen, maar dat het beter zou zijn om dit op een andere manier (bijvoorbeeld inhuur) te doen. De aanbeveling in de studie was dus om Hr.Ms. Zuiderkruis gewoon te vervangen door een bevoorradingsschip.
Begrotingsbesprekingen in de Tweede Kamer leidden echter tot een opdracht van de toenmalige Minister van Defensie Henk Kamp om een nieuw uitgebreid onderzoek te doen naar de samenstelling van de totale marine. Dit was de Marinestudie 2005. Eén van de vragen betrof de
vervanging van Hr.Ms. Zuiderkruis door een defensiebreed inzetbaar ondersteuningsschip, in plaats van een echte bevoorrader.
In de Marinestudie 2005 werd het toenemende belang van ondersteuning van landoperaties vanuit zee erkend. De auteurs concludeerden dat er niet veel koopvaardijschepen waren die zouden voldoen aan de eisen en dat zij niet geschikt zouden zijn om in oorlogssituaties ingezet te worden.
De aanbeveling werd gedaan om de mogelijkheden van de vervanger van Hr. Ms. Zuiderkruis te verruimen.
Het nieuwe schip zou medio 2012 in de vaart komen. Door bezuinigingen werd dit uitgesteld en is de verwachting nu dat het 2015 zal worden.
De bulbsteven van het JSS in Roemenië in februari 2012. (Foto: @GielvanHoorn)
Bouw
Het schip wordt gebouwd door Damen Schelde Naval Shipbuilding. De cascobouw zal plaatsvinden in Roemenië en de afbouw in Vlissingen. De indienststelling was oorspronkelijk gepland voor 2014, in 2015 moest het schip operationeel ingezet kunnen worden. Deze planning is door de bezuinigingen op Defensie in 2010 verschoven en de Doorman wordt nu in 2015 in dienst gesteld. De kiel werd dinsdag 7 juni 2011 gelegd in het Roemeense Galatz.
Voor transport van groot materieel over zee heeft de marine weinig capaciteit en er is meer behoefte aan ruimte voor helikopteroperaties. De kracht van het JSS is dat dit schip marineschepen kan bevoorraden, plus een grote hoeveelheid materieel voor operaties op land en in de lucht kan meenemen.
Deze operaties kunnen echte oorlogen zijn, maar dit kan ook hulp zijn na natuurrampen. Juist daarvoor krijgt het JSS uitgebreide medische voorzieningen.
Sea basing: basis op zee
De taken van de Karel Doorman zijn: bevoorrading op zee, zeetransport en sea basing. Daarom moet het schip beschikken over capaciteiten voor bevoorrading, opslag, transport, laden en lossen, over voorzieningen voor medische, technische en logistieke ondersteuning, maar ook over accommodatie voor de bemanning en voor evacués. Het schip moet geschikt zijn voor inzet in alle delen van het geweldsspectrum.
Het JSS krijgt een benedendeks transportdek waardoor het schip groot genoeg is om zwaar materieel zoals gevechtstanks, pantserhouwitsers of Chinook-helikopters te vervoeren. Het schip kan ook fungeren als helikopterbasis. Daarvoor beschikt het JSS over twee landingsplaatsen waar verschillende typen helikopters waaronder de Chinook en de NH-90 kunnen landen. De hangaar van het schip biedt plaats aan twee van dergelijke helikopters met gespreide rotorbladen of zes helikopters met gevouwen rotorbladen.
Het schip beschikt verder over de mogelijkheid onafhankelijk van havenfaciliteiten te laden en te lossen. Hierdoor hoeven ondersteunende eenheden en middelen niet meer op het land gestationeerd te worden. Het schip kan ook zelfstandig noodhulp verlenen in verafgelegen gebieden.
Grootste Nederlandse marineschip
De laad- en losmiddelen van de Karel Doorman bestaan uit een roll on/roll off laadklep voor zware voertuigen aan de stuurboordzijde, een laadplek voor landingsvaartuigen en een laadkraan. Zware ladingen kunnen met een lift worden verplaatst van het rij- naar het helikopterdek en omgekeerd. De Geneeskundige Dienst van de marine krijgt aan boord een hospitaalcomplex met twee operatiekamers, een high care-afdeling, een röntgenruimte, behandelkamers en een ziekenboeg.
Het JSS wordt het grootste schip van de marine: 204,7 meter lang. 28 meter langer en 10.000 ton zwaarder dan Hr.Ms. Johan de Witt. De afmetingen en de waterverplaatsing van het JSS worden bepaald door het dubbelwandige volume, het gewicht van de scheeps- en helikopterbrandstof, het volume en gewicht van zwaar materieel zoals tanks en containers alsmede de helikopterfaciliteiten waaronder het helikopterdek en de hangaar.
Sensoren
Het JSS zal systemen krijgen die al in gebruik zijn aan boord van andere Nederlandse schepen, hetgeen handiger is voor personeel, logistiek en financien.
Net als de patrouilleschepen krijgt het JSS een Geïntegreerde Sensor en Communicatie Suite (GSCS) voor de beeldopbouw. De GSCS bestaat net als bij de patrouilleschepen uit de bekende geïntegreerde mast van Thales. Hierin zijn de belangrijkste sensoren en een deel van de communicatiemiddelen van het schip geïntegreerd. De belangrijkste sensoren van het JSS zijn de volgende. Alle systemen zijn van Thales Naval Nederland.
- De luchtbeeldradar SMILE. De SMILE brengt luchtcontacten in beeld, maar kan ook worden ingezet om schepen op te sporen. Ook zal deze radar worden gebruikt voor aansturing van de helikopter op grote afstand.
- De zeebeeldadar SEASTAR is ontworpen voor de opsporing van zeer kleine en zeer langzame doelen zoals drenkelingen en vijandelijke zwemmers, maar ook drijvende mijnen en rubberboten. SEASTAR is tevens bruikbaar voor de begeleiding van de landing van een helikopter.
- De gecombineerde infrarood en HD-tv sensor GATEKEEPER geeft het schip dag en nacht een beeld van de gehele omgeving met behulp van infrarood en zichtbaar licht.
Artist impression Joint Support Ship
Wapensystemen
Het JSS zal bij dreiging niet zelfstandig opereren; er zullen dan fregatten omheen varen voor bescherming. Het schip heeft daarom alleen wapens voor zelfverdediging op korte afstand. De verdediging is echter wel uitgebreider dan op de LPD's. Behalve twee Goalkeepers (tegen raketten, vliegtuigen en bootjes) krijgt het JSS ook extra 30mm kanonsystemen en 12,7 machinegeweren. Beide systemen beschikken over eigen elektro-optische richtmiddelen en worden net als bij de OPV's bediend vanuit de commandocentrale. Naast deze vast opgestelde wapens worden het schip op zes plaatsen uitgerust met opstellingen voor handbediende MAG-machinegeweren.
De middelen op het gebied van Command, Control, Communications, Computers and Information (C4I) zijn gemaakt voor een joint netwerkomgeving. C4I is erg belangrijk als veel verschillende eenheden over grote afstanden tegelijk moeten worden aangestuurd. Voor het JSS zijn zeven datanetwerken voorzien. Aan boord wordt net als bij andere schepen een draadloos communicatienetwerk geïnstalleerd: mobiele telefoons voor de communicatie aan boord dus. Op zo'n groot schip kan het namelijk lastig zijn om iemand te vinden. Bovendien komt er extra bekabeling voor de Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (MIVD). Er komt ook een computernetwerk voor de bemanning. De bemanning kan dan, net als op de huidige schepen, naar elkaar mailen aan boord, intranetpagina's bijhouden, maar er kunnen ook foto's en films geplaatst worden.
Accommodatie
De vaste bemanning telt 152 personen en kan tot 171 personen worden uitgebreid. Daarnaast is er permanent plaats voor 129 ‘opstappers’, personen die voor langere tijd aan boord zijn geplaatst maar geen deel uitmaken van de vaste bemanning
Afhankelijk van de taken van het JSS kan de bemanning worden uitgebreid met helikopterdetachementen, een medisch team, de bemanning van landingsvaartuigen, technisch personeel, chauffeurs voor rollend materieel en MIVD-personeel. In totaal kunnen 300 personen een plaats op het schip krijgen. Daarnaast kan het schip evacués meenemen.
Kritiek
Als de krijgsmacht grote hoeveelheden materieel moet vervoeren, worden koopvaarders ingehuurd. Dat is echter duur en riskant voor zowel de koopvaarder als voor de marine zelf. Met de Doorman is de krijgsmacht minder afhankelijk voor zeetransport. De strategische zeetransportcapaciteit van de marine neemt aanzienlijk toe, waardoor de inzetbaarheid van de gehele krijgsmacht verder verbetert.
Maar de bouw van de JSS wordt niet louter met gejuich ontvangen. Er wordt op verschillende internetfora kritiek geuit op het JSS project. De marine zit klem tussen politieke belangen (liever niet teveel geld uitgeven aan Defensie) en de actuele en toekomstige situatie in de wereld voor wat betreft maritieme inzet. Om amfibische operaties goed te kunnen uitvoeren is vooral behoefte aan een meer heliktoptercapaciteit. Een zogenaamd Landing Platform Helicopter (LPH) had daarom misschien beter op zijn plaats geweest, bovendien kan een dergelijk LPH ook plek hebben voor voertuigen en landingsvaartuigen. Maar met de huidige politieke interesses is zo'n LPH niet haalbaar. Daarnaast moet Hr.Ms. Zuiderkruis vervangen worden door een nieuwe bevoorrader. Een LPH en los daarvan een nieuwe bevoorrader had beter geweest. Dat had de marine zelf vast ook gevonden, maar gelet op de bezuinigingen was dat niet haalbaar.
Dus in plaats van twee schepen, heeft de marine eieren voor haar geld gekozen en één schip ontworpen. Zoals vaker met een apparaat dat veel dingen kan, is het de vraag of het één van die dingen ook goed kan. Het schip is in feite een compromis. Of we dat ook gaan merken aan de prestaties weten we nog niet natuurlijk. Wat we wel zien is dat een schip als de Mistral (van de Franse en straks van de Russische marine) dezelfde waterverplaatsing heeft en net iets goedkoper is, maar wel een volledig uitgeruste LPD/H is. Daar had dan echter nog wel een bevoorrader bij gemoeten. Hetzelfde geldt voor de Spaanse Juan Carlos I, een klein vliegkampschip en volwaardige helikoptercarrier met amfibische (transport)capaciteiten; voor drie miljoen euro minder dan de Doorman.
In breder perspectief kan ook de vraag worden gesteld of de grootste krapte bij zeetransport zit. De marine moet haar vele taken nu verrichten met slechts 6 fregatten en straks 4 patrouilleschepen. Extra oppervlakteschepen zouden pas echt de druk van het personeel en materieel kunnen halen. Waar het straks helemaal knel gaat lopen zijn de onderzeeboten. Vier vervangers van de Walrus klasse onderzeeboten zijn straks hard nodig. Vergeet niet dat er straks wel fregatten en onderzeeboten moeten zijn om de LPD's en JSS te beschermen!
Duurder
Eind 2009 bleek dat het JSS 100 miljoen euro duurder zou uitvallen dan in 2006 was begroot. De Tweede Kamer had eerst veel moeite met de prijsverhoging, maar stemde een maand later alsnog in. Verschillende politici reageerden woest op de prijsverhogingen. Maar mogelijk waren zij vergeten dat juist de politiek rond 2006 niet meer geld over had voor de marine waardoor het JSS project jaren werd uitgesteld. Met een prijsverhoging tot gevolg.
Uiteindelijk zag men toch de noodzaak in van de bouw van het nieuwe schip en werd akkoord gegeven.
Op 2 februari 2012 werd bekend dat de prijs van het schip opnieuw duurder was geworden. Volgens Minister van Defensie Hillen is er meer staal nodig dan verwacht en moeten er extra kosten gemaakt worden voor bepaalde medische voorzieningen. Ook zijn er sinds de laatste budgetverhoging rekenfouten gemaakt, aldus de minister. Wat die rekenfouten inhouden, is niet bekend.
Het schip dat oorspronkelijk zo'n 250 miljoen euro zou kosten, kost nu 407,9 miljoen.
Overigens is op het JSS de afgelopen jaren flink bezuinigd. Zelfs tot vlak voor de bouw is het ontwerp gewijzigd om kosten te besparen. Mede hierdoor zijn veel verschillen te zien in de 3D tekeningen die de afgelopen jaren zijn gepubliceerd door de marine en Damen.
Films en foto's. Joint Support Ship naast een LCF en OPV, bron: Damen Schelde Naval Shipyards
