Hr.Ms. Amsterdam (A836) is de jongste van de twee Nederlandse bevoorraders en is een zogenaamd Fast Combat Support Ship. Het schip is in Nederland gebouwd, maar ontworpen in samenwerking met de Spaanse marine, onder de projectnaam NL-SP AOR'90 (AOR is de oude Amerikaanse benaming voor bevoorrader). Spanje heeft dan ook een soortgelijk schip in de vaart: SNS Patino.
Hr.Ms. Amsterdam zal in 2014 van de sterkte worden afgevoerd.
Deze bevoorraders kunnen maximaal vier schepen tegelijk bevoorraden: één schip aan iedere zijde, één schip via de brandstofslang aan de achterzijde en een vertical replenishment (VERTREP) met de helikopter. Overigens wordt de Bevoorrading op Zee (BOZ)-mogelijkheid via de achterzijde vooral gebruikt bij zeer slecht weer.
Hr.Ms. Amsterdam tijdens een Bevoorrading op Zee met een L-fregat (foto: CAVDKM)
De bouw en proefvaart
Hr.Ms. Amsterdam werd op 2 september 1995 in dienst gesteld bij de Koninklijke Marine. In 1991 werd de afspraak tot samenwerking tussen de Nederlandse en Spaanse marine ondertekend. De vervanger van Hr.Ms. Poolster werd gebouwd door de Koninklijke Schelde Groep (nu Damen Schelde Naval Shipbuilding), maar hadden de bouw van het casco uitbesteed aan de werf "De Merwede" te Hardinxveld-Giessendam. Deze cascobouw begon op 21 mei 1992, en op 18 oktober 1993 werd het schip verscheept naar Vlissingen voor de afbouwfase. Op 2 april vond de eerste proefvaart plaats; de voortstuwing en de BOZ-installaties werden getest.
De opbouw van Hr.Ms. Amsterdam
Het schip is gebaseerd op het zogenaamde 2-eilanden concept; een vooreiland en achtereiland. In het vooreiland bevinden zich operationele ruimten (brug, commandocentrale en radiocentrale), maar ook accommodatie voor officieren, een medisch complex, administratieve ruimten en de hulpmachinekamer. In het achtereiland zijn diverse technische ruimten zoals de technische centrale, hoofdmachinekamer, BOZ-pompkamer, stuurmachinekamer, proviand koel- en vriesinstallatie en helipompkamer. Hier bevinden zich ook de accommodatie voor onderofficieren, korporaals en manschappen, kombuis, hangaar en een aantal ruimten voor de Wapentechnische Dienst. De munitieruimten en brandstoftanks zijn vooral gesitueerd in de midscheeps en de diverse bevoorradingsbergplaatsen zijn verspreid over het schip.
Hr.Ms. Amsterdam na een bevoorrading met een M-fregat (foto: marineschepen.nl)
Verbeterde BOZ-installatie
Vergeleken met Hr.Ms. Zuiderkruis is de BOZ-installatie verbeterd, waardoor deze minder ruimte benedendeks innemen. De BOZ posities zijn bovendien zo opgesteld dat zowel scheepsbrandstof als vliegtuigbrandstof in grote hoeveelheden kunnen worden afgegeven. Dat heeft alles te maken met de samenwerking met de eisen die Spanje stelde voor hun nagenoeg identieke bevoorrader SNS Patino die ook de Spaanse vliegkampschepen goed moet kunnen bevoorraden. Hierdoor is de afstand tussen de portaalmasten veel groter dan eerder gebruikelijk was op Nederlandse bevoorraders.
Techniek
Zoals andere Nederlandse marineschepen vaart Hr.Ms. Amsterdam met een onbemande machinekamer. De bediening en bewaking van de machines in de hoofdmachinekamer en hulpmachinekamer, alsmede alle andere technische installaties, inrichtingen voor brandbestrijding, etc vindt plaats in de Technische Centrale (TC). In de ontwerp- en bouwfase is veel aandacht besteed aan de indeling en gebruiksvriendelijkheid van de TC. Hierbij is gebruik gemaakt van een testopstelling bij TNO. Alle technische systemen zijn dubbel uitgevoerd, zodat brand of een raketinslag het schip niet in één keer lam zal leggen. Technische installaties kunnen daardoor niet alleen vanuit de TC worden bediend, maar ook handmatig bij het apparaat/ de machine zelf.
Milieuvriendelijk
De Koninklijke Marine is één van de koplopers op gebied van ballastwater en het milieu. Schepen hebben ballasttanks aan boord om de stabiliteit te waarborgen. Zeewater kan worden opgepompt en worden geloost. Het kan dus gebeuren dat zeewater (met daarin bacterien, algen, etc) wordt ingenomen in de Middellandse Zee en vervolgens weer geloost in de Atlantische Oceaan. Dat schade toebrengen aan het leven in de oceanen nadelig. In augustus 2010 maakte de Koninklijke Marine bekend dat Hr.Ms. Amsterdam één van de eerste schepen ter wereld wordt die een speciaal systeem hiervoor aan boord krijgen. Het OptiMarin Ballast System moet de schadelijke stoffen filteren voor het water terugstroomt in zee.
Hr.Ms. Amsterdam langszij een M-fregat (foto: marineschepen.nl)
Accommodatie
De bevoorrader biedt ruimte aan 180 personen: 136 vaste bemanningsleden, 24 personen bemanning en onderhoudspersoneel voor de helikopters en 20 extra personen. In de ziekenboeg kunnen maximaal 8 personen liggen. Hr.Ms. Amsterdam was ook het eerste Nederlandse marineschip met bedden van 2,10 meter, ipv de gebruikelijke 2 meter. Daarnaast heeft de binnenhuisarchitect gekozen voor verschillende kleuren per dek: dat is vrolijker en makkelijker. Officieren en onderofficieren hebben een eigen douche, korporaals en manschappen hebben douchehokjes.
Wapens en sensoren
In sommige landen zijn bevoorraders semi-militaire schepen met burgermedewerkers aan boord. Bij de Koninklijke Marine zijn dit echte oorlogsschepen. Aan boord van Hr.Ms. Amsterdam varen dus militairen die ook op andere schepen (kunnen) varen, al zul je meer mensen van de Logistieke Dienst en het Korps Administratie vinden dan op andere schepen en minder personeel van de Operationele Dienst en Wapentechnische Dienst.
Dat laatste heeft te maken met dat een bevoorrader beschermd wordt door fregatten. De wapens die Hr.Ms. Amsterdam heeft zijn vooral tegen kleine doelen en als laatste redmiddel. Het zwaarste wapen is de Goalkeeper tegen inkomende raketten, vliegtuigen en bootjes. Verder heeft het schip zes .50 mitrailleurs en twee 7,62 MAG machinegeweren.
Het schip beschikt wel over een commando centrale, maar deze is veel kleiner en eenvoudiger dan op een fregat. Hier wordt de informatie van de sensoren verzameld en wordt de Goalkeeper ingezet. De sensoren bestaan uit een zeebeeldradar (tevens navigatieradar), Thales IRSCAN (passieve, 360 graden, infrarood camera voor zoeken en volgen van doelen), helikopterradars en een ontvanger van radarsignalen voor elektronische oorlogsvoering.
Wat is Bevoorrading Op Zee?
Marineschepen zoals fregatten kunnen niet oneindig op zee blijven. Zij zullen bij normale operaties en oefeningen ieder weekend in een haven liggen voor het innemen van voedsel, brandstof, drinkwater en reserveonderdelen. Maar de schepen moeten als het nodig is langer op zee kunnen blijven. Bijvoorbeeld tijdens de anti-piraterijmissies nabij Somalië.
Bevoorraders hebben als belangrijkste taak het op volle zee, bij nagenoeg ieder weertype, andere marineschepen voorzien van eten, drinken, munitie, onderdelen en brandstof voor vliegtuigen en schepen. Dankzij een Bevoorrading Op Zee (BOZ) of Replenishment At Sea (RAS) kunnen schepen bijna oneindig op zee blijven.
Een BOZ is een belangrijke en vaak terugkomende gebeurtenis. Met je auto ga je wellicht pas tanken als de brandstofmeter aangeeft dat de tank leeg is, een fregat tankt zodra de helft van de brandstof over is. Sinds de jaren '60 heeft Nederland (dankzij Hr.Ms. Poolster) de beschikking over uitstekende bevoorradingscapaciteiten.
Voordat zware lasten worden overgegeven wordt het tuig getest met een geel testgewicht. (foto: marineschepen.nl)
Dat is overigens wel een prestatie op zich. Bij een bevoorrading op zee gaan beide marineschepen vlak naast elkaar varen. Zij proberen daarbij de snelheid hoog te houden, zodat het fregat aan zijn operationele opdracht kan blijven voldoen. Als twee van die gigantische schepen naast elkaar varen ontstaat er een soort zuigkracht, waardoor beide schepen naar elkaar toe worden gezogen. De wachtsofficieren op beide bruggen moeten daardoor goed met elkaar communiceren. Dat wordt extra lastig als de schepen tijdens een BOZ bijsturen en bochten draaien. En helemaal als er meerdere marineschepen tegelijk tanken!
Nederlandse marineschepen "RASsen" vaak en oefenen ook vaak op noodsituaties. Als de situatie tijdens een BOZ uit de hand dreigt te lopen, bijvoorbeeld door een plotselinge vijandelijke aanval, een dreigende botsing tussen de bevoorrader en fregat of een dreigende aanvaring met ander schip, dan vindt er een "emergency break-away" plaats. Na het signaal met de scheepshoorn stopt de bevoorrader onmiddelijk met het afgeven van brandstof. Het fregat geeft snel het tuig terug aan de bevoorrader: lijnen kappen en loslaten. In no-time kan het fregat vol gas wegvaren van het schip. Een spectaculaire oefening, maar even schrikken als er sprake is van een ernstige oorzaak.
Hier is de brandstofslang goed te zien. De probe past precies in de kelk op dek van het fregat.
Operaties
Hr.Ms. Amsterdam is regelmatig ingezet voor operaties buiten Nederland. Zo was de bevoorrader in 2006 met Combined Task Force 150 bij de Somalische kust toen twee Amerikaanse marineschepen werden aangevallen door piraten. Hr.Ms. Amsterdam kon na de actie hulp bieden aan gewonden. In 2008 deed het mee aan het beveiligen van de zeegrenzen van Libanon in de operatie UNIFIL. Een jaar later, 2009 dus, was het stationsschip in de West. Daar heeft het schip onder andere boeven gevangen en scholen geholpen. Van september t/m januari 2011 was Hr.Ms. Amsterdam voor zowel Operatie Atalanta als Ocean Shield voor de kust van Somalië. Het heeft daar met succes gejaagd op piraten en andere marineschepen bevoorraad. Vlak voor thuiskomst moest de bevoorrader afbuigen naar het zuiden voor een bevoorrading met FS Tonnere (Franse helikopter carrier van de Mistral klasse) dat bevoorraad moest worden nabij Ivoorkust.
Foto's en films
Hr.Ms. Amsterdam (foto: CAVDKM)
Een vroege foto van de Amsterdam: december 1996 (foto: CAVDKM)
Hr.Ms. Amsterdam tijdens de internationale NAVO oefening Maritime Commitment 2004 (foto: RevistaNaval.com)
Hr.Ms. Amsterdam (foto: marineschepen.nl)
Briljant filmpje van de Italiaanse marine tijdens een bevoorrading met Hr.Ms. Amsterdam. Gefilmd aan boord van NMM Libeccio (fregat van de Maestrale klasse) eind 2010 in de Golf van Aden tijdens de Europese anti-piraterijmissie.
Hr.Ms. Amsterdam schenkt schoolbus.
Infodag Techniek in februari 2010 aan boord van Hr.Ms. Amsterdam.
