Begin jaren '80 is begonnen met de bouw van de Tripartite-mijnenjagers. Frankrijk, België en Nederland werkten hier aan mee. De kunststof schepen zijn dan ook bij deze landen in dienst. De schepen zijn niet (zoals andere schepen) van staal, omdat magnetische mijnen hier juist op reageren.
Van de oorspronkelijk 15 schepen waren tot begin 2011 nog 10 in de vaart. Bij de bezuinigingsronde van Kabinet Rutte werd besloten vier mijnenjagers af te stoten.
Over de hele wereld liggen in de zeeën en kustgebieden vijf miljoen zeemijnen. Ook de bodems van de Noordzee en de Oostzee liggen vol met mijnen en bommen. Vaak zijn ze met vele tientallen tegelijk gedropt door bommenwerpers die bijvoorbeeld terug moesten keren wegens problemen. Deze explosieven zijn gevaarlijk voor visserschepen die de mijnen opvissen, maar ook voor schepen die zand zuigen uit zee. De bommen rollen en verplaatsen voortdurend door stroming; soms liggen ze onder het zand, maar ze kunnen ook ineens boven op de bodem komen te liggen. In 2005 zijn drie vissers omgekomen toen een vliegtuigbom uit zee ontbrandde aan boord van hun schip.
Hr.Ms. Urk (foto: marineschepen.nl)
Daarnaast zijn nieuwe mijnen door landen in oorlog of terroristen relatief goedkoop en makkelijk te krijgen. Met zeemijnen kan eenvoudig grote schade aan havens en schepen worden toegebracht. Als bijvoorbeld terroristen mijnen voor de haven van Rotterdam zouden leggen zou dat Nederland veel schade opleveren. Maar ook marineschepen kunnen ernstig beschadigd raken of zinken. Zo werd de USS Samuel B. Roberts (Amerikaans fregat van de OH Perry klasse) in 1988 geraakt door een mijn. Het schip brak bijna in tweeën maar kon door de bemanning gered worden. Deze gebeurtenissen zijn uitgebreid beschreven in het uitstekende boek No Higher Honor: Saving the USS Samuel B. Roberts in the Persian Gulf. Lees hier de recensie van dit boek op marineschepen.nl.
De Nederlandse mijnenjagers opereren in hun eentje op de Noordzee, maar ook samen met schepen van andere landen in andere zeeën. Gezamenlijk worden dan oefeningen gedraaid om ook de nieuwste mijnen onschadelijk te kunnen maken. Iedere dag is er een Nederlandse mijnenjager ergens ter wereld bezig met het ruimen van explosieven.
PAM
De tien mijnenjagers van de Alkmaarklasse die niet zijn verkocht, zijn onlangs, net als de Belgische mijnenjagers, gemoderniseerd middels het project Project Aanpassing Mijnbestrijdingscapaciteit (PAM).
Met het PAM zijn de nieuwe sensoren en communicatiemiddelen verbeterd, hebben de schepen een nieuwe kombuis, nieuwe brandmeldinstallatie, een nieuwe brandbestrijdingsinstallatie, drinkwaternabehandelingsinstallatie en een onbemande Technische Centrale (TC). Niet langer zit een techneut in de TC om alle technische systemen in de gaten te houden, maar krijgt hij storingsmeldingen op zijn telefoon. Ook de mijnenjachtcentrale is onderhanden genomen en staat nu vol met de nieuwste apparatuur om bommen en mijnen op te sporen.
Mijnenjagen
Met de Thales Underwater Systems TSM 2022 Mk III hull mounted sonar worden de mijnen opgespoord. Hiermee kunnen nagenoeg alle objecten onder water worden opgespoord. Maar mochten temperatuurverschillen en zoutgehalte de detectie onmogelijk maken, dan kan een mobiele sonar worden ingezet: de SAAB Bofors Double Eagle Mk III Self Propelled Variable Depth Sonar (SVPDS). Dit is een mini-onderzeeboot met een eigen sonar, die het beste tot zijn recht komt in operatiegebieden met grotere waterdiepten en verschillende waterlagen. De SVPDS wordt bestuurd vanuit de mijnenjachtcentrale en kan een kilometer ver van het schip explosieven opsporen.
Als één van beide sonars een mijn, vliegtuigbom of torpedo ontdekt, kan de Sea Fox het water in. Middels het Acoustic Positioning System, vaart de unmanned under water vehicle (UUV) naar het contact toe. De laatste twintig tot dertig meter stuurt vanuit de mijnenjachtcentrale een matroos of korporaal de Sea Fox naar het doel. De Sea Fox is een andere mini-onderzeeboot. Deze 1.20 meter UUV met vier schroeven en twee trimvlakken vaart naar het contact toe en schiet een er een soort kogel op zodat de bom of mijn ontploft.
De Sea Fox maakt ook verankerde en drijvende mijnen onschadelijk.
De marine heeft twee soorten Sea Foxen: de India versie en de Charlie. De India heeft geen wapens aan boord, maar wel een camera voor verkenning. De Charlie heeft wapens om de mijnen onschadelijk te maken.
Mijnenvegen
De termen mijnenveger en mijnenjager worden vaak verward met elkaar. De uitleg begint (en eindigt voor een groot deel ook) bij de opmerking dat de namen "mijnenjager" en "mijnenveger" het zelf al zeggen: een mijnenjager jaagt op mijnen en een mijnenveger veegt ze.
Vroeger werden mijnen alleen maar geveegd. De eerste zeemijnen die door de Koninklijke Marine werden besteld (Mijn 1907) waren de bekende zwarte contactmijnen, die ontploften als ze een schip raakten. Deze mijnen waren op de bodem verankerd en dobberden onder het oppervlak dankzij de stalen kabels. Ze werden door mijnenvegers onschadelijk gemaakt door met een kabel met snijklauwen achter de mijnenveger aan te slepen, zodat de verankeringskabel van de mijnen breekt en de mijn boven komt drijven. Deze mijn wordt dan vernietigt door er met behulp van één van de machinegeweren.
Invloedsmijnen (mijnen die reageren op geluid of op een magnetisch veld) kunnen onschadelijk gemaakt worden door een lange drijvende stroomgeleider te slepen en/ of een akoestisch tuig, zodat de mijn "denkt" dat er een schip passeert en vervolgens ontploft. Dit is de methode die steeds vaker wordt toegepast. Mijnenvegen is dus niet meer achterhaald. De Alkmaarklasse mijnenjagers jagen en worden in verband met de bezuinigingen van april 2011 niet uitgebreid met veegcapaciteit.
Inzet
Nederlandse mijnenjagers worden vrijwel voortdurend ingezet voor ernstmissies. Het gaat dan voornamelijk om vliegtuigbommen en mijnen op de bodem van de Noordzee, in de Oostzee, etc. Maar de mijnenjagers zijn ook ingezet in het Midden-Oosten. In 1984 moesten Hr.Ms. Haarlem en Hr.Ms. Harlingen richting de Golf van Suez en de Rode Zee omdat een terroristen 190 mijnen hadden gelegd en verschillende koopvaarders op een mijn waren gelopen. Van 1987 tot 1989 (Golfoorlog I) hebben drie mijnenjagers van de Alkmaar klasse (Hr.Ms. Hellevoetsluis, Hr.Ms. Maassluis en Hr.Ms. Urk) in de Golf van Oman en de Perzische Golf gejaagd op mijnen. In 1990 en 1991 hebben Hr.Ms. Harlingen, Hr.Ms. Haarlem en Hr.Ms. Zierikzee tijdens Golfoorlog II mijnengeruimd voor de kust van Kuweit.
Nederlandse mijnenjagers worden ook ingezet voor andere missies. Bijvoorbeeld Operatie Frontex (2004-heden), de Europese grensbewakingsoperatie in de Middellandse Zee. Daar zoeken Nederlandse mijnenjagers naar illegale immigranten die richting bijvoorbeeld Spanje varen vanuit Noord-Afrika.
De Alkmaar klasse mijnenjagers zijn verder actief in het standaard NAVO vlootverband voor mijnenjagers. Dit vlootverband ruimt voortdurend explosieven in Europese wateren en oefent op internationales samenwerking.
Klik hier voor meer informatie over de Mijnendienst in het algemeen.
Hr.Ms. Makkum in de vroege ochtend (foto: marineschepen.nl)
Hr.Ms. Makkum (foto: marineschepen.nl)
SeaFox, de vervanger van de PAP (gele mini-onderzeeboot).
Vliegtuigbom door duikers onschadelijk gemaakt op maar liefst 40 meter diepte (foto: marineschepen.nl)
Tussen het jagen door is er ook tijd voor ontspanning! (foto: marineschepen.nl)
Duikers kunnen bommen en mijnen ook onschadelijk maken. Zij moeten daarvoor eerst naar de bom toe zwemmen. Deze lag op 40 meter diepte in het stikdonkere Noordzee-water. Dan moeten zij er een touw waar een boei aan zit (zie links op de foto) om heen slaan. Dat doen ze terwijl ze natuurlijk heel hard tegen de stroom in moeten zwemmen om op één plek te blijven. Daarna kan de explosieve lading van de mijnenjager bij de bom worden gelegd. Het bootje met de duikers blijft dan in de buurt om de bom tot ontploffing te brengen. (foto: marineschepen.nl
Film van Novum over mijnenjagen met Hr.Ms. Makkum nog voor het schip werd gemoderniseerd.
Ontploffing van bom.
Nummer
Naam
In dienst
M857
Makkum
1985
M860
Schiedam
1986
M861
Urk
1986
M862
Zierikzee
1987
M863
Vlaardingen
1989
M864
Willemstad
1989
Afmetingen
51,5x8,9x2,6
Max. waterverplaatsing
543 ton
Max. snelheid
15 knopen
Bemanning
44
Voortstuwing
Werkspoor A-RUB-215-diesel
Wapensystemen
Oerlikon 20mm
12,7mm
Sensoren
Decca TM 1229C navigatie radar
Thales Underwater Systems TSM 2022 Mk III hull mounted sonar
SAAB Bofors Double Eagle Mk III Self Propelled Variable Depth Sonar
