Rangen en standen van de Koninklijke Marine

Laatst aangepast: 25-01-2012

In het deel uniformen heb je alles gelezen over marine uniformen. Een matroos en een brandweerman haal je niet meer door elkaar. Maar hoeveel strepen heeft een korporaal? En heeft een schipper meer strepen dan een adjudant? Hier lees je daar meer over en kun je marinemensen niet alleen herkennen, je zult ook de rang en aanspreektitel weten.

Als sinds de oprichting van de marine in 1488 is er een hiërarchie binnen de marine: admiraals bovenaan en matrozen onder aan de ladder. Daar zit echter wel heel wat tussen in. Laten we beginnen met een algemene indeling.


Van Speijk was luitenant ter zee der 2e klasse oudste categorie toen hij in 1830 voor de kust van Antwerpen zijn schip opblies. Het tenue en de rangsonderscheidingstekens van een LTZ2OC zijn inmiddels sterk veranderd.



Behalve de indeling van rangen van matroos tot admiraal, is er nog een meer algemenere indeling, namelijk die van manschappen, onderofficieren en officieren. De manschappen zijn de matrozen en mariniers, onder de onderofficieren valt iedereen van korporaal tot adjudant onderofficier. Je bent officier als je luitenant ter zee der 3e klasse bent of 2e luitenant (van het Korps Mariniers dus). Een aparte groep is de adelborsten. De officieren zijn ook nog onder te verdelen in subalterne officieren (luitenant ter zee der 3e klasse t/m luitenant ter zee der 2e klasse oudste categorie), hoofdofficieren (luitenant ter zee der 1e klasse tot en met admiraal).
Om het makkelijker te maken wordt soms ook gesproken van schepelingen. Dat zijn manschappen én onderofficieren (vloot en mariniers).

Formeel hebben matrozen en mariniers geen rang, maar een stand. Vaak wordt ookwel naar "kwaliteit" gevraagd: rang of stand. Voor het gemak wordt hier steeds gesproken van "rang". Lees voor rang als het gaat om manschappen: "stand".

Officieren
Rangonderscheidingsteken	Rang vloot	Aanspreektitel vloot	Rang mariniers	Aanspreektitel mariniers
	Admiraal (ADM)	Admiraal	-	-
	Luitenant-admiraal (LTADM)	Admiraal	Generaal (GENMARNS)	Generaal
	Vice-admiraal (VADM)	Admiraal	Luitenant-generaal (LGENMARNS)	Generaal
	Schout-bij-nacht (SBN)	Schout-bij-nacht	Generaal-majoor (GENMAJMARNS)	Generaal
	Commandeur (CDR)	Commandeur	Brigade-generaal (BRIGGENMARNS)	Generaal
	Kapitein ter zee (KTZ)	Kolonel	Kolonel	Kolonel
	Kapitein-luitenant ter zee (KLTZ)	Overste	Luitenant-kolonel (LKOLMARNS)	Overste
	Luitenant ter zee der 1e klasse (LTZ1)	Meneer/ mevrouw	Majoor (ook wel: groot-majoor) (MAJMARNS)	Majoor
	Luitenant ter zee der 2e klasse oudste categorie (LTZ2OC)	Meneer/ mevrouw	Kapitein (KAPTMARNS)	Kapitein
	Luitenant ter zee der 2e klasse (LTZ2)	Meneer/ mevrouw	1e luitenant (ELNTMARNS)	Luitenant
	Luitenant ter zee der 3e klasse (LTZ3)	Meneer/ mevrouw	2e luitenant (TLNTMARNS)	Luitenant
Onderofficieren
Rangonderscheidingsteken	Rang vloot	Aanspreektitel vloot	Rang mariniers	Aanspreektitel mariniers
	Adjudant onderofficier (ODND: opper-schipper) (AOO)	Adjudant (ODND: schipper)	Adjudant onderofficier (AOO MARNS)	Adjudant
	Sergeant-majoor (SMJR)	Majoor (ODND: schipper)	Sergeant-majoor (SMJR MARNS)	Majoor
	Sergeant (SGT)	Sergeant (ODND: bootsman)	Sergeant (SGT MARNS)	Sergeant
	Korporaal (KPL)	Korporaal (ODND: kwartiermeester)	Korporaal (KPL MARNS)	Korporaal
Manschappen
Rangonderscheidingsteken	Rang vloot	Aanspreektitel vloot	Rang mariniers	Aanspreektitel mariniers
	Matroos der 1e klasse (MATR1)	1e klas (in praktijk: matroos)	Marinier der 1e klasse (MARN1)	1e klas (in praktijk: marinier)
	Matroos der 2e klasse (MATR2)	Matroos	Marinier der 2e klasse (MARN2)	Marinier
(geen teken)	Matroos der 3e klasse (MATR3)	Matroos	Marinier der 3e klasse (MARN3)	Marinier

Afkortingen
De afkortingen in bovenstaand overzicht worden vaak aangevuld met het korps (officieren) of dienstvak. De afkortingen hiervoor zijn als volgt:

Officieren
Zeedienst: Z (maar deze afkorting wordt nooit vermeld achter de rang)
Mariniers: M
Technische dienst: T
Elektrotechnische dienst: E
Administratie: A
Vlieger: V
Waarnemer: W
Arts: A
Tandarts: TA
Apotheker: AP
Speciale diensten: SD
Deze afkortingen komen bij officeren achter de letters (maar voor de cijfers). Bijvoorbeeld: KLTZA (kapitein-luitenant ter zee van administratie), LTZE1 (luitenant ter zee der eerste klasse van de elektrotechnische dienst). Afkortingen van rangen zonder toevoeging betreffen personen van het korps zeedienst.

Onderofficieren en manschappen (vloot)
Operationele dienst operaties (ODOPS)
Operationele dienst nautische dienst (ODND)
Operationele dienst verbindingen (ODVB)

Logistieke dienst administratie (LDA)
Logistieke dienst verzorging (LDV)
Logistieke dienst goederenbeheerder (LDGB)
Logistieke dienst geneeskundige dienst (LDGD)

Technische dienst werktuigbouw (TDW)
Technische dienst elektrotechniek (TDE)
Technische dienst vliegtuigtechniek (TDV)

Wapentechnische dienst elektrotechniek (WDE)
Wapentechnische dienst werktuigtechniek (WDW)
Wapentechnische dienst scheepssystemen (WDS)
Wapentechnische dienst vliegtuigtechniek (WDV)

Bijzondere dienst tandartsassistent (BDTA)
Bijzondere dienst motor transportdienst (BDMTD)
Bijzondere dienst barbier (BDBRB)
Bijzondere dienst wasser (BDWSR)
Bijzondere dienst automonteur (BDAMT)

Net als bij officieren komt het (sub)dienstvak achter de rang: AOOODOPS, SGTTDW, KPLLDGD, MATR1BDWSR etc.

Voor het Korps Mariniers is het iets anders. Het Korps kent geen dienstvakken, maar heeft specialisaties. Deze komen doorgaans niet voor in de afkortingen. Natuurlijk zijn er wel afkortingen:

Bijzondere Dienst Muzikant (BDMKZT)
Marinier Algemeen: MARNALG

Aanvullingen
- Het rangonderscheidingsteken in de vorm van een "v" wordt "streep" genoemd. Bij officieren spreekt men van galon.
- Onderofficieren van de Operationele Dienst Nautische Dienst (geldt niet voor matrozen) hebben een andere aanspreektitel dan de onderofficieren van de andere dienstgroepen. De rangonderscheidingstekens zijn wel hetzelfde en zijn dus niet te onderscheiden van de andere onderofficieren. In de praktijk wordt een onderofficier de eerste keer met de gewone aanspreektitel aangesproken (bijv. sergeant), hij/ zij zal dat zelf corrigeren (bijv. bootsman).
- Officieren die commandant zijn van een eenheid (schip/ kazerne/ etc.) worden aangesproken met "commandant". De rang is dan vaak luitenant ter zee der 1e klasse, kapitein-luitenant ter zee of kapitein ter zee.
- Officieren artsen, vlootpredikanten, - aalmoezeniers en raadslieden van het humanistisch verbond hebben andere aanspreektitels dan de andere officieren.
- Op overhemd/ zomertenue/ trui worden de rangonderscheidingstekens op de schouder gedragen. Op het Atjeh-jasje (colbert) wordt het voor schepelingen boven aan de arm gedragen (vanaf korporaal op beide armen). Officieren dragen hun tekens onder op de mouw. Het Korps Mariniers draagt in sommige gevallen het onderscheidingsteken voor op de borst.
- De rangonderscheidingstekens van het Korps Mariniers wijken in bepaalde gevallen licht af van bovenstaande tekens. De kleur van de tekens is op een camouflagepak en kazernetenue zwart op groene ondergrond. Verder geldt voor schepelingen dat de rangonderscheidingstekens (uitgezonderd die van adjudant onderofficier) uitgevoerd zijn in goud op een rode ondergrond. Sergeanten en sergeanten-majoors van de mariniers hebben boven het rangonderscheidingsteken een gouden kroon.
- Op dit moment is er niemand die de rang van admiraal heeft. Dat heeft te maken met het feit dat alleen de koning admiraal kan zijn. De hoogst haalbare rang als officier is luitenant-admiraal.

Foto's


Als officieren hun "nette uniform" aan hebben (tenue 6), wordt het rangonderscheidingsteken op de mouw gedragen.


Een korporaal van de mariniers. Rangonderscheidingteken op de schouder in groen-zwarte uitvoering.